Taktikler / Türkçe

Türkçe taktikleri

Paragraf, dil bilgisi ve anlatım sorularının çözüm düzeni. 13 taktik, her biri çözümlü örneğiyle.

• 7 Ana fikir ve başlık: kapsam ölçüsüAna fikirde şıkkın doğru olmasına değil, geniş olmasına bakarsın. Metnin tamamını içine alan şık kazanır. Tek bir ayrıntıyı anlatan şık, doğru olsa bile dardır.
• 8 Boşluğa gelecek cümleBoşluğu doldurmadan önce sonraki cümlenin başındaki bağlaca bak. Çünkü mü, bu yüzden mi, ama mı? O bağlaç boşluğa ne geleceğini söyler.
• 9 Cümle sıralama ve akışı bozan cümleBunlar iki ayrı iş. Sıralamada zamirlerin zincirini kurarsın. Akışı bozanda ise her cümleyi zincire bağlar, bağlanmayanı yakalarsın.
• 10 Anlatım biçimi ve yazarın tutumuBiçim için cümlelerin çoğuna bakarsın, tek cümleye değil. Tutum için beğeni ya da şikâyet bildiren bir söz ararsın. Öyle bir söz yoksa tutum da yoktur.
• 11 Uzun metni okuma düzeniUzun metinde geri dönüp baştan okumak vaktini yer. Önce kökü oku. Sonra metni bir kez oku, sayıların ve dönüş sözlerinin altını çiz. Onlar geri döneceğin adreslerdir.
• 12 Grafik sayı verir, sebep vermezTablo sana sayıyı verir, sebebini vermez. Şıktaki her bilgi için tabloda bir karşılık ara. Karşılığı olmayan şıkkın tutunacak yeri yoktur.
• 13 Ölçüt listesi çıkarmaMetindeki koşulları parmakla say, tanıtım cümlelerini sayma. Bir şıkkı ilk uymayan yerde eleyebilirsin. Ama bir şıkkı seçmeden önce koşulların hepsini uygula.
• 14 "Çıkarılabilir" ile "yazılı" farkıÇıkarım, cümlenin kendiliğinden doğurduğu şeydir. Dışarıdan bilgi ekleyen ya da cümlede olmayan bir sınır koyan şık çıkarım değildir.
• 15 Yerine koyma testiSözcüğün sözlükteki ilk anlamını yaz, sonra cümlede onun yerine koy. Cümle sırıtıyorsa sözcük orada temel anlamda değildir.
• 16 Önce yüklemi bulHer şey yüklemden başlar. Bul, altını çiz. Yüklem yoksa cümle eksiltilidir. Yüklem sonda değilse cümle devriktir.
• 17 Yükleme soru sorma tablosuÖgeyi ek değil, yükleme sorduğun sorunun cevabı söyler. Nereye, nerede, nereden cevabı yer tamlayıcısıdır. Ne zaman, nasıl, niçin cevabı zarf tamlayıcısıdır.
• 18 Çatıda iki ayrı soruBunlar iki ayrı soru. Çatı için, işi yapanın cümlede özne olarak olup olmadığına bakarsın. Geçişlilik için fiilin nesne alıp alamayacağına.
• 19 Anlatım bozukluğu taramasıYüklemleri say, her yüklemin öznesini ayrı ayrı sor. Sonra ortak ögeyi her yükleme tek tek bağla. Yalnız birine uyuyorsa bozukluk oradadır.